Waarom wordt er een hogere rente betaald voor staatsobligaties?

Waar velen verwachtten dat geld lenen na de inflatiepiek snel weer goedkoop zou worden, blijkt de praktijk een stuk anders te lopen. Om te snappen waarom rentetarieven wereldwijd hoog blijven, moeten we kijken naar een samenspel van inflatiezorgen, enorme overheidsschulden en de harde strijd om kapitaal. In dit artikel gaan we verder in op de basis van de stijging van de marktrentes. 

Inflatie is de boosdoener

De belangrijkste reden dat de rente niet zakt, is simpelweg inflatie. Centrale banken hebben de rente opgeschroefd om de economie af te koelen, maar vooral op de lange termijn regeert de angst voor koopkrachtverlies.

Wie geld voor tien jaar uitleent tegen een vaste vergoeding, wil niet dat die opbrengst verdampt door stijgende prijzen. Beleggers eisen daarom een fatsoenlijke reële rente plus een buffer voor inflatierisico's. Zolang geopolitieke spanningen, haperende handelsketens en stijgende lonen de prijzen blijven aanjagen, blijft die lange rente stevig overeind.

Feitje: De twee voornaamste risico's van obligaties zijn ghet gevaar dat de lener rente of aflossing niet kan terugbetalen en het renterisico, waarbij een stijgende marktrente direct leidt tot een koersdaling van lopende obligaties.

Wat dit betekent voor ondernemers en investeerders

De hoge rentestand heeft ook gevolgen voor investeerders en ondernemers. Voor ondernemers betekent dit dat leningen niet zomaar goedkoper worden en dat rendementen realistisch berekend moeten worden. Voor particuliere beleggers biedt dit juist kansen. Wie rechtstreeks kapitaal verstrekt aan het mkb of investeert in vastgoedleningen met tastbare onderpanden, profiteert direct van dit hogere renteklimaat met aanzienlijk meer transparantie en controle dan op de oververhitte obligatiemarkten van haperende overheden.

Kapitaal is weer schaars

Geld lenen is niet langer vanzelfsprekend goedkoop, en dat heeft alles te maken met simpele vraag en aanbod. De tijd dat er overvloedige liquiditeit door het financiële stelsel stroomde, is voorbij. Kapitaal is weer een schaars goed geworden.

Aan de vraagzijde staan overheden en bedrijven wereldwijd in de rij voor gigantische bedragen. Overheden moeten enorme begrotingstekorten financieren en bestaande leningen doorrollen, terwijl het bedrijfsleven zwaar moet investeren in defensie, infrastructuur en de energietransitie. De honger naar financiering is groter dan ooit.

Tegelijkertijd is het aanbod van beschikbaar geld flink opgedroogd. Waar centrale banken jarenlang de markt overspoelden met liquiditeit via opkoopprogramma's, doen ze nu precies het tegenovergestelde. Ze bouwen hun balans af en halen actief geld uit het systeem.

Wanneer de vraag naar geld explodeert terwijl het aanbod krimpt, ontstaat er schaarste. Beleggers en financiers kunnen daardoor veel strengere eisen stellen aan hun vergoeding en voorwaarden. Wie nu kapitaal wil aantrekken, moet simpelweg diep in de buidel tasten om het geld binnen te halen. Dat drijft de rente over de hele linie structureel op.

De vicieuze cirkel van overheidsschulden

Ondertussen worstelen overheden met een probleem dat ze grotendeels zelf hebben gecreëerd. Jarenlang zijn staatsschulden opgestapeld. Nu al die oude leningen moeten worden geherfinancierd tegen veel hogere tarieven, lopen de rentelasten gigantisch op.

Dit zorgt voor een sneeuwbaleffect:

1. De rentelasten stijgen, waardoor begrotingstekorten groter worden
2. Om die gaten te dichten, moeten overheden nog meer obligaties uitgeven
3. De markt raakt overspoeld met staatsleningen, waardoor de bereidheid om ze te kopen daalt
4. Om toch voldoende geld te lenen, moet de rentevergoeding weer verder omhoog

Daar komt bij dat beleggers kritischer kijken naar de terugbetaalcapaciteit van overheden. Wie astronomische bedragen blijft lenen zonder geloofwaardig aflossingsplan, creëert twijfel en terughoudende beleggers. Die onzekerheid vertaalt zich direct in een hogere risico-opslag op staatspapier.

Landen met grote staatsschuld

De gevolgen hiervan zie je inmiddels overal terug bij de grote economieën.

• Verenigde Staten
  De federale schuld is zo hard gegroeid dat de rentelasten op de begroting inmiddels groter zijn dan het defensiebudget. De enorme veilingen van schatkistpapier houden de wereldwijde kapitaalrente structureel hoog.
• Japan
  Met een schuld van zo'n 260% van het bbp kon Tokio dit jaren volhouden dankzij kunstmatige rentecontrole door de eigen centrale bank. Nu de inflatie ook daar opduikt en de rente iets moet stijgen, tikt elk procentje rentelast keihard door in de begroting.
• Frankrijk
  Binnen Europa is Frankrijk een zorgenkind geworden. Met een schuld van ruim 110% van het bbp en aanhoudend politieke onenigheid over bezuinigingen, eisen beleggers inmiddels een duidelijke rentepremie.
• Italië
  Met een schuld rond de 140% van het bbp slokt de rente op de staatsschuld zoveel belastinggeld op dat er nauwelijks ruimte overblijft voor investeringen in infrastructuur, defensie of innovatie.